پایان نامه پیامد‌های جنگ آمریکا و عراق (۲۰۰۳) و تأثیر آن بر آینده اوپک

تحقیق و پروژه و پایان نامه و مقاله دانشجویی

عنوان :

پایان نامه پیامد‌های جنگ آمریکا و عراق (۲۰۰۳) و تأثیر آن بر آینده اوپک

تعداد صفحات : ۱۶۰

نوع فایل : ورد و قابل ویرایش

چکیده

شکل‌گیری اوپک در حدود نیم قرن قدمت دارد و در واقع پیدایش اوپک محصول همگرایی و واکنش کشورهای تولید کننده  نفت در مقابل منفعت طلبی و طمع ورزی کارتل‌های برگ نفتی کشورهای غربی بود. تجربه این مدت نشان می‌دهد که اوپک علی رغم هم فراز و نشیب‌ها ، اختلافات و اشتراکات همچنان توانسته است این همگرایی را با شدت و ضعف متفاوت بین اعضاء پیش برد.

از طرف دیگر اتحادیه اروپا، آمریکا و ژاپن در برابر اوپک، بر اساس همگرایی نسبی و منافع مشترک ،عرضه و تقاضای جهانی نفت را کنترل می‌کردند و از این طریق منتفع می شدند. ولی این انحصار در ابتدای قرن بیست و یکم با ورود مصرف کنندگان انبوه جدید نفتی همچون چین، هند، برزیل و کره جنوبی شکسته شد.

با توجه به مقدمه فوق ، مساله تحقیق این است که آیا اوپک پس از حمله آمریکا به عراق نیز می تواند این وحدت و همگرایی را در بین اعضای خود حفظ نماید و یا اینکه با خروج عراق از اوپک یا عدم رعایت سهمیه عراق و یا دخالت آمریکا در تعیین سهمیه نفت عراق، تضعیف اوپک را شاهد خواهیم بود و آیا با ورود مصرف‌کنندگان انبوه جدید نفتی ، معادلات نفتی را به نفع کشورهای تولید کننده نفتی رقم خواهد زد.

در این تحقیق سعی شد به پیامدهای جنگ آمریکا عراق و تأثیر آن بر آینده اوپک ، با توجه به سئوال اصلی و سئوالات فرعی پرداخته شود. همچنین تلاش شد تا در فصول مختلف به سئوالات فرعی پاسخ داده شود. تحقیق مذکور با این سوال اصلی شروع شد که جنگ آمریکا علیه عراق در مارس ۲۰۰۳ چه پیامدهای سیاسی- اقتصادی برآینده اوپک بر جای خواهد گذاشت». فرضیه اصلی عبارت بود از  جنگ آمریکا علیه عراق باعث تسلط آمریکا بر منابع نفتی عراق شده و بازتاب آن باعث تشدید اختلافات بین اعضای اوپک و در نهایت تضعیف اوپک خواهد شد. فرضیه‌های جانشین نیز حاوی این نکته می‌باشند که ۱- جنگ آمریکا علیه عراق باعث اتحاد بیشتر بین اعضای اوپک خواهد شد و اوپک  نه تنها تضعیف نخواهد شد بلکه تقویت نیز می‌شود. ۲- جنگ آمریکا علیه عراق تأثیر  بر روند فعلی اوپک بر جای نخواهد گذاشت این امر بیشتر بدنبال نظم نوین جهانی با تأکید بر امنیت انرژی است.

این تحقیق شامل هفت فصل می‌باشد:

فصل اول: طراحی پژوهش، فصل دوم: کلیات نظری، فصل سوم: تاریخچه و عملکرد اوپک، فصل چهارم: جایگاه عراق در اوپک و بحرانهای این کشور، فصل پنجم: وضعیت آمریکا در زمان حمله به عراق و دلایل آمریکا از حمله به عراق، فصل ششم: تحلیل و دیدگاه‌های اتحادیه‌ اروپا، اوپک و شاخصهای اقتصادی تولید جهانی نفت، فصل هفتم: جمع‌بندی و نتیجه‌گیری تحقیق.

نتایج تحقیق، که جنگ آمریکا علیه عراق تأثیری بر روند فعلی اوپک برجای نگذاشته و این جنگ در راستای نظم نوین جهانی است و به همین منظور امنیت انرژی یکی از اهداف اصلی در این زمینه است و مسائل دیگری همچون هژمونی دلار در برابر یورو بدلیل گسترش معاملات نفتی با یورو و افزایش نرخ برابری آن در برابر دلار و همچنین بهبود شاخص‌های اقتصادی چین، اروپا و ژاپن در مقایسه با آمریکا، از دیگر اولویتهای جهانی قابل طرح آمریکا در حمله به عراق می‌باشد.

واژه های کلیدی: جنگ ، آمریکا ، عراق، پیامدها، اوپک، شاخصهای اقتصادی تولید جهانی نفت

فهرست مطالب

فصل اول: طراحی پژوهش
– مقدمه    ۱
۱-۱-طرح مسأله    ۲
۲-۱- سئوال اصلی    ۳
۱-۲-۱- سئوال فرعی    ۳
۳-۱- فرضیه اصلی    ۴
۱-۳-۱- فرضیه جانشین    ۴
۴-۱- متغیرهای دخیل    ۴
۵-۱- تعریف عملیاتی مفاهیم    ۴
۶-۱- پیشینه تحقیق    ۵
۷-۱- روش تحقیق    ۹
۸-۱- هدف تحقیق    ۱۰
۱-۸-۱- هدف کلی    ۱۰
۲-۸-۱- هدف جزیی    ۱۰
۹-۱- قلمرو تحقیق    ۱۰
۱۰-۱- انگیزه و ضرورت تحقیق    ۱۱
۱۱-۱- موانع و تنگناهای تحقیق    ۱۱
۱۲-۱- سازماندهی تحقیق    ۱۱
فصل دوم: کلیات نظری
– مقدمه نظری    ۱۴
۱-۲- همگرایی    ۱۵
۱-۱-۲ – عوامل همگرایی اوپک    ۲۰
۲-۲- نظام تک قطبی متقارن    ۲۲
۳-۲- دکترین بوش، نظم نوین جهانی    ۲۶
۴-۲- نظریه هژمونی و کاربرد آن در منطقه خاورمیانه    ۲۸
۱-۴-۲- اهداف هژمونیک آمریکا    ۲۹
۲-۴-۲- هژمونی نفتی آمریکا    ۲۹
فصل سوم : تاریخچه و عملکرد اوپک
۱-۳- چگونگی شکل‌گیری اوپک    ۳۲
۲-۳- اهداف و برنامه‌های اوپک    ۳۳
۳-۳- اعضای اوپک    ۳۵
۴-۳- ساختار و ارکان اوپک    ۳۶
۱-۴-۳- کنفرانس    ۳۶
۲-۴-۳- هیئت عامل    ۳۸
۳-۴-۳- دبیرخانه    ۳۸
۴-۴-۳- دبیر کل    ۳۹
۵-۳- تحولات اوپک از زمان تشکیل    ۴۰
۶-۳- آژانس بین‌الملل انرژی و نقش آن در کاهش قدرت اوپک    ۴۲
۷-۳- جنگ عراق علیه ایران و تأثیر آن بر اوپک    ۴۵
۸-۳- جنگ عراق علیه کویت و اوپک    ۴۷
۹-۳- حمله  آمریکا به عراق (۲۰۰۳)    ۵۱
۱۰-۳- جمع‌بندی تحولات اوپک    ۵۳
۱۱-۳- نوسانات نظام سهمیه بندی اوپک    ۵۳
فصل چهارم: تحولات عراق
۱-۴- پیشینه تاریخی و جغرافیایی عراق    ۶۹
۲-۴- تاریخچه نفت و عراق    ۷۱
۳-۴- بحرانهای عراق در حوزه خلیج فارس    ۷۴
۱-۳-۴- جنگ عراق علیه ایران و تأثیر آن بر نفت عراق    ۷۴
۲-۳-۴- جنگ عراق علیه کویت    ۷۶
۳-۳-۴- جنگ آمریکا علیه عراق    ۷۸
فصل پنجم: اهداف آمریکا در عراق
۱-۵- آمریکا و خلیج فارس    ۸۰
۲-۵- رابطه ایالات متحده در جنگ عراق علیه ایران    ۸۲
۳-۵- جنگ عراق علیه کویت و نقش ایالات متحده آمریکا    ۸۵
۴-۵- حمله آمریکا به عراق یک گزینه با چندین هدف    ۸۷
۵-۵- افزایش وابستگی آمریکا به نفت    ۹۰
۶-۵- دلایل و اهداف آمریکا از جنگ    ۹۲
۱-۶-۵- شرایط اقتصادی آمریکا در بروز جنگ    ۹۳
۲-۶-۵- اهداف و دلایل داخلی آمریکا    ۹۴
۳-۶-۵- اهداف و دلایل منطقه‌ای آمریکا    ۹۶
۴-۶-۵- اهداف و دلایل جهانی آمریکا    ۹۹
فصل ششم: دیدگاه‌ها و تحلیل‌ها درباره حمله به عراق و آینده اوپک
۱-۶- اتحادیه اروپا و بحران عراق    ۱۰۴
۱-۱-۶- موافقان حمله به عراق    ۱۰۵
۲-۱-۶- مخالفان حمله به عراق    ۱۰۶
۲-۶- قطعنامه ۱۴۴۱ و دیدگاه‌های موافق و مخالف حمله به عراق    ۱۰۹
۱-۲-۶- ادله موافقان حمله آمریکا به عراق    ۱۱۰
۲-۲-۶- ادله مخالفان حمله آمریکا به عراق    ۱۱۱
۳-۶- آینده اوپک با حضور یا عدم حضور عراق    ۱۱۳
۱-۳-۶- اگر عراق در اوپک بماند    ۱۱۳
۲-۳-۶- اگر عراق از اوپک خارج شود    ۱۱۴
۴-۶- تحلیل‌های اقتصادی عرضه و تقاضای جهانی نفت    ۱۱۷
۱-۴-۶ – شاخص‌های کمی عرضه و تقاضای جهانی نفت    ۱۱۷
۲-۴-۶- تحلیل اقتصادی آمارهای ۱۰ ساله نفت جهان    ۱۲۰
فصل هفتم:
نتیجه‌گیری    ۱۲۶
منابع و مأخذ    ۱۳۲
پیوست‌‌ها و ضمائم    ۱۴۱
۱- روزشمار اوپک از ۲۰۰۳ تا پایان ۲۰۰۴ میلادی
۲- پیش‌بینی تولید کشورهای غیر اوپک
۳- نمودار تحولات قیمت نفت
۴- گزارش آماری انرژی جهان در سال ۲۰۰۵

 منابع و مأخذ:‌

۱- امامی،‌ محمد علی، عوامل تأثیرگذار خارجی در خلیج فارس، تهران: وزارت امور خارجه ، مرکز چاپ و انتشارات، ۱۳۸۲٫

۲- آقایی سید داوود، نقش و جایگاه شورای امنیت و نظم نوین جهانی، تهران: انتشارات پیک فرهنگ ، ۱۳۷۵٫

۳- بیدگلی، علی،‌ تاریخ سیاسی و اقتصادی عراق،‌ تهران: مؤسسه مطالعات و انتشارات تاریخی میراث ملل، ۱۳۶۸٫

۴- بورونو، نفت و سیاست ایالات متحد،‌ در خاورمیانه نزدیک و میانه، ترجمه ماشاءالله ربیع زاده، تهران: میر (گوتنبرگ)،‌ فروردین ۱۳۶۴٫

۵- بلک ول ، جیمز و دیگران، صاعقه در صحرا (استراتژی و تاکتیکهای جنگ خلیج فارس)،‌ ترجمه حمید فرهادی نیا، هوشمند نامور تهران، تهرانی: انتشارات اطلاعات، ۱۳۷۲٫

۶- خلعت بری، فیرزه،‌ مبانی اقتصاد نفت، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۳٫

۷- دوئرتی، جیمز؛ فالتزگراف، رابرت، نظریه‌های متعارض در روابط بین‌الملل، تهران: نشر قوس، سال ۷۶٫

۸- دهشیار، حسین، سیاست خارجی آمریکا و هژمونی، تهران: نشر علم، پائیز ۷۱٫

۹- رضوی، حشمت الله، اوپک و سیاست  نفتی جمهوری اسلامی، ایران، تهران: انتشارت چاپخش، ۱۳۸۰٫

۱۰- ریتر، اسکات ؛ پیت، ویلیام ریور، جنگ علیه عراق (آنچه نمی‌خواهند شما بدانید)،‌ ترجمه نوید هاشمی طباء، تهران: انتشارات غزال، ۱۳۸۲٫

۱۱- رحمانی، نژاد، تاریخ اوپک، تهران: انتشارات فرانگین، ۱۳۵۳٫

۱۲- سیف زاده، حسین، روشندل، جلیل، تعارضات ساختاری در منطقه خلیج فارس، تهران: مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه ،‌ ۱۳۷۹٫

۱۳- سریر،‌ محمد؛ هاشمی، مرتضی ، اوپک و دیدگاههای آینده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه،‌ ۱۳۶۹٫

۱۴- طلوعی، محمود، بازی قدرت جنگ نفت در خاورمیانه، تهران: نشر علم، پائیر ۷۱٫

۱۵- طرفی، عباس ، جنگ و نفت،‌ تهران: انتشارات خاتم،‌ ۱۳۸۰٫

۱۶- فرشاد گهر، ناصر، بررسی قدرت اوپک در سیاست جهانی نفت،‌ تهران: پژوهشکده علوم دفاعی استراتژیک، بهار ۱۳۷۴٫

۱۷- کاظمی: سید علی اصغر،‌ نظریه‌های همگرایی در روابط بین‌الملل «تجربه سوم» ، تهران : نشر قومس، سال ۷۰٫

۱۸- مدیر قمی،‌ رضا، و دیگران،‌ اوپک،‌ موقعیت و دیدگاهها، تهران: انتشارات کویر، ۱۳۸۰٫

۱۹- همتی، عبدالناصر، اقتصاد نفت، تهران: انتشارات سروش، ۱۳۷۴٫

۲۰- یرگین، دانیل، نفت، پول، قدرت،‌‌ ترجمه منوچهر غیبی ارطه‌ای،‌ جلد دوم، تهران: انتشارات روابط عمومی شرکت ملی نفت ایران، بهار ۱۳۷۴٫

مقدمه:

در قرن ۲۱ توان مهار منابع انرژی یا خطوط انتقال آن تضمین ورود ثروت است و بدون تضمین جریان انرژی، امنیت ملی کشور‌ها تهدید خواهد شد. این موضوع تا آن حد مورد توجه قرار گرفته که اصطلاح «بازی بزرگ جدید» برای آن انتخاب شده است. در این بازی بزرگ هدف اصلی هر بازیگر مهار منابع یا راه‌های انتقال انرژی است.

برای اردوگاه غرب و در رأس آن آمریکا که تامین انرژی کشور را جزو منافع حیاتی اعلام کرده، وضع خاورمیانه و آینده آن بسیار خطرناک است. آمریکا و غرب یا باید شیوه‌ای همانند عراق (البته به شرط موفقیت در آینده) یعنی مهار نفتی را در اختیار بگیرند یا آن که راه مناسبی در همکاری با کشورهای دارای منابع عظیم نفتی پیدا کنند.[۱]

بحران خاورمیانه و تحولات درونی کشورهای منطقه در جهتی نیست که غرب را به تامین انرژی خود امیدوار سازد. بنابراین موقعیت مناسبی در اختیار اوپک و بویژه کشورهای تولید کننده نفت در خلیج فارس و خاورمیانه قرار گرفته است تا بتوانند با اتخاذ یک راهبرد مشترک و با راهکارهای دیپلماتیک منافع خود را تضمین کنند. در غیر این صورت آمریکا و کشورهای غربی با روشهای گذشته خود که ریشه در استعمار دارد در پی تضمین منافع خود خواهند بود که عراق نمونه آن است؛ هر چند آینده عراق معلوم نیست تا چه حد به سود آمریکا و غرب تمام می‌شود یا به تقویت اوپک در جایگاه نظام جهانی. به همین جهت، پیامدهای، جنگ آمریکا و عراق و تأثیر آن برآینده اوپک، در این بررسی مورد تاکید قرار گرفته است تا زاویای از این مساله روشن شود.

فصل اول:طراحی پژوهش

۱-۱- طرح مسأله:

عراق به سبب در اختیار داشتن ۱۱۲ میلیارد شبکه ذخیره نفت خام، به عنوان دومین کشور جهان از لحاظ ذخایر نفتی[۲] می‌تواند نقش تعیین کننده‌ای را در آینده اوپک و معادلات نفتی جهان داشته باشد و همین مسأله، بهانه ایالات متحده پس از تصرف عراق بود و با طراح اینکه سهمیه در نظر گرفته شده برای عراق در اوپک (۲ درصد نفت جهان)[۳] به هیچ وجه برازنده عراق نیست، بذر جدایی و تفرقه را در بین عراق با سایر اعضای اوپک بیفکند. تا حدی که بوش و چنی تصور می‌کردند که ذخایر نفتی عراق در کمترین مدت ممکن می‌تواند بازارهای جهان را اشباع کند و قیمت نفت خام را به شبکه‌ای ۱۵ دلار برساند.[۴]

اگر تولید کنندگان نفت بازار را اشباع کنند قیمتها سقوط وحشتناکی خواهد داشت و اوپک تحت فشار قرار خواهد گرفت. این امر باعث عدم ثبات در کشورهایی که اتکاء بودجه آنها به درآمدهای نفتی است، خواهد شد و عدم ثبات اقتصادی بر بی‌ثباتی سیاسی فراگیر در منطقه خاورمیانه افزوده می‌گردد. کارشناسان معتقدند هدف نهایی آمریکا دستیابی به منابع عظیم نفتی جهان به منشور کنترل مناقشات آینده و تسلط بر کانون‌های احتمالی قدرت در آینده (اروپا و چین، روسیه) است. در این میان آژانس بین‌المللی انرژی که در آغاز عملاً برای مقابله با اوپک تشکیل شده بود، سعی می‌کند چنین بر همگان به باوراند که جایگزین‌هایی برای قدرت اوپک هم می‌توان یافت. مقامات آژانس مذکور شایع می‌کنند که مناطق نفت خیزی در خارج از اوپک وجود دارند که می‌توانند بر سلطه چندین دهه آن در بازار خاتمه دهند.

از طرف دیگر بحث حضور یا خروج عراق از اوپک مسأله‌ای است که می‌تواند بر سرنوشت اوپک اثر بگذارد. از اینرو به بررسی این مسأله خواهیم پرداخت که آیا عراق به عنوان یکی از بنیانگذاران اوپک پس از حمله آمریکا به عراق (مارس ۲۰۰۳)، بر اتحاد و همگرایی با اوپک وفادار خواهد ماند و یا اینکه به عنوان متحد آمریکا و انگلیس مسیری خلاف اوپک را می‌پیماید و با ایجاد اختلاف بین اعضاء درباره نظام سهمیه بندی، افزایش تولیدات نفت بدون توجه به نظام سهمیه فروش ذخایر نفتی به شرکت‌های نفتی آمریکایی – اروپایی به تجزیه و تضعیف اوپک می‌انجامد. حال با توجه به اینکه اوپک در جهت تحولات ناشی از جنگ عراق – آمریکا قرار خواهد داشت و پیامدهای جنگ متوجه این سازمان خواهد بود بررسی این پیامدها که قطعاً بر سیاستگذاریهای نفتی خاورمیانه ای و اوپک تأثیرگذار است، حائز اهمیت است. حال با توجه به این امر سرنوشت اوپک چگونه خواهد بود.

۲-۱- سئوال اصلی:

جنگ آمریکا علیه عراق در مارس ۲۰۰۳ چه پیامد‌های سیاسی ـ اقتصادی بر آینده اوپک بر جای خواهد گذاشت.

سئوالات فرعی:

اهداف و ساختار اوپک چیست؟

رابطه آمریکا و عراق پس از تشکیل اوپک چگونه بوده است؟

دلایل حمله آمریکا به عراق چه بود؟

آیاعراق به تنهایی می‌تواند جایگزین مناسبی برای تأمین نیازهای نفتی آمریکا باشد.

۳-۱- فرضیه اصلی:

جنگ آمریکا علیه عراق باعث تسلط آمریکا بر منابع نفتی عراق شده و بازتاب آن باعث تشدید اختلافات بین اعضای اوپک و در نتیجه تضعیف اوپک خواهد شد.

فرضیه‌های جانشین:

– جنگ آمریکا علیه عراق باعث اتحاد بیشتر اعضای اوپک خواهد شد و اوپک نه تنها تضعیف نخواهد شد بلکه تقویت نیز می‌شود.

– جنگ آمریکا علیه عراق تأثیری بر روند فعلی اوپک برجای نخواهد گذاشت و این امر بیشتر بدنبال نظم نوین جهانی با تأکید بر امنیت انرژی است.

۴-۱- متغیرهای دخیل:

۱- قیمت تولید و مصرف نفت جهان

۲- ذخایر و تولید نفت اوپک

۳- تولید، مصرف و ذخایر نفتی کشور عراق

۴- بحرانهای مؤثر بر قیمت نفت

۵- جنگ آمریکا علیه عراق

۶- آینده اوپک

۵-۱- تعریف عملیاتی مفاهیم:

حادثه یازدهم سپتامبر: در تاریخ یازده سپتامبر ۲۰۰۱ چهار هواپیمای ربوده شده بوسیله افراد ناشناس با ساختمانهای پنتاگون در واشنگتن و مرکز تجارت جهانی در نیویورک اصابت کردند و بخش اعظم آن را تخریب کردند که آمریکا عاملان این حمله تروریستی اسامه بن لادن و شبکه تروریستی القاعده نسبت داد بدین ترتیب مبارزه خود را علیه تروریسم آغاز کرد.

۶-۱- پیشینه تحقیق:

مروری بر تحقیقات و مطالعات پیشین،  به شناخت دقیقتر ابعاد مسأله تحقیق کمک می‌نماید و از این رو می‌توان دیدگاه‌ها و یافته‌هایی که در زمینه تحقیق وجود دارد، شناسائی نمائیم و بر این اساس به دنبال گردآوری اطلاعات و تولید یافته‌های نوینی باشیم که تاکنون در مورد آنها کاری صورت نگرفته و اطلاعاتی درباره آن وجود ندارد.

با این مقدمه لیست منابع موجود در زمینه پیامدهای جنگ آمریکا علیه عراق (۲۰۰۳) و تأثیر آن برآینده اوپک را می‌توان در ۵ گروه طبقه‌بندی کرد:

۱- تحقیقات و بررسیهای آکادمیک اعم از بحثهای نظری و کاربردی.

۲- پایان نامه‌های تحصیلی

۳- کتب: هیچ کاری منطبق با عنوان تحقیق انجام نشده است.

۴- مقالات:

از آنجایی که در ارتباط با موضوع مورد بررسی مقالات متعددی در نشریات تخصصی و روزنامه‌های سراسری منتشر گردیده است که بیشتر از رویکرد سیاسی، نظامی و اقتصادی به مسأله پرداخته‌اند که اهم آن در متن تحقیق مورد استناد قرار گرفته است در اینجا فقط به تعدادی از مهمترین مقالات در این زمینه اشاره می‌شود:

نخستین مقاله «دستیابی به نفت جهان یا مهار چین» نوشته مایکل کلر مندرج در همشهری دیپلماتیک صفحات ۱۴ و ۱۵ نیمه اول مرداد ۸۳ می‌باشد. در این مقاله نویسنده بیشتر به اهمیت عامل انرژی در رقابت آمریکا با چین می‌پردازد و اشاره می‌کند بر اساس گزارش دیک چنی، میزان تولید داخلی نفت از حدود ۵/۸ میلیون شبکه در روز در سال ۲۰۰۲ به ۷ میلیون شبکه در روز در سال ۲۰۲۰ کاهش می‌یابد و در همین حال میزان مصرف از ۵/۱۹ میلیون شبکه در روز به ۵/۲۵ میلیون شبکه در روز افزایش خواهد یافت و به همین جهت توجه به خلیج فارس، امنیت انرژی و کسب هواداران جدید در منطقه از جمله سیاست‌های انرژی و نظامی آمریکا در دو دهه اول قرن بیست و یکم خواهد بود.

مقاله دیگر در این زمینه «نظم نوین نفت» مارشال آئوربک مندرج در همشهری دیپلماتیک مورخ ۱۸ مهر ۸۳ در صفحه ۱۲ می‌باشد. مقاله مذکور به «اعجاب نفتی اکتبر» پرداخته است که طی آن عربستان سعودی و سایر اعضای اوپک در ژوئیه ۲۰۰۳، رضایت خود را از افزایش قیمت نفت به ۳۵ دلار اعلام کردند و این نگرانی را بوجود آورد که دوران «نفت ارزان» به پایان برسد و از آنجایی که رشد اقتصادی آینده آمریکا به طور عمده وابسته به تولید تضمین شده، دست یافتنی و فراهم شدنی انرژی است و کاهش تولید نفت اوپک در زمانی که بازار به آن نیاز دارد و افزایش قیمت نفت در زمانی که آمریکا با کاهش در آمد قابل مصرف روبروست از جلمه فاکتورهای تکاپو و توجه ویژه آمریکا به نفت خاورمیانه است.

مقاله دیگر در این زمینه «نفت و استراتژی‌های آمریکا» ترجمه عباس فتاح‌زاده مندرج در همشهری مورخ ۳۰ دی ماه ۸۱ در صفحه ۱۸ می‌باشد و اشاره می‌نماید که علاقه آمریکا به منطقه خلیج فارس جدید نیست. البته در ابتدا رنگ سیاسی قضیه پررنگ تر از بعد اقتصادی بود ولی بتدریج پس از فروپاشی کمونیسم، تصرف نظامی کویت توسط نیروهای آمریکا، افزایش مصرف نفت و کاهش تولید نفتی و ذخایر آن در سایر حوزه‌ها، اهمیت  بیشتری می‌یابد. منطقه خلیج فارس با ۶۷۹ میلیارد بشکه (۶۵ درصد ذخایر شناخته شده جهان) مدتها آمریکا بازیگر اصلی منطقه باقی خواهد ماند. عامل این امر هم فاکتورهای اقتصادی تأثیرگذار در آن می‌باشد.

گزارش دیگر در این زمینه تحت عنوان «لقمه چرب» با نگاهی به نفت آمریکا، نفت عراق و اوپک مندرج در همشهری مورخ ۴ اردیبهشت ۸۲ می‌باشد که در آن اشاره می‌شود از نظر آمریکا، سهم در نظر گرفته شده اوپک برای عراق به عنوان دومین کشور نفت خیز و اختصاص ۵/۲ میلیون بشکه (۲ درصد تولید نفت جهان) منطقی نمی‌داند و خواهان تغییراتی در این زمینه است و این در صورتی است که اوپک برای تثبیت قیمت نفت جهان، بدنبال کاهش تولید نفت از ۵/۲۴ میلیون شبکه به ۲۴ میلیون شبکه در اجلاس ۲۴ آوریل اوپک بوده است. از طرف دیگر بازسازی عراق با ثروت نفتی ۱۱۲ میلیارد بشکه‌ای چنان لقمه چربی است که حتی ناتو هم نتوانسته نسبت به آن بی‌تفاوت باشد. به رغم آنکه برخی اعضای ناتو نظیر آلمان و فرانسه عملاً جنگ را تحریم کرده بودند اما حالا ظاهراً این سازمان طرح‌هایی برای صلح بانی و بازسازی عراق دارد. به نوشته روزنامه فرانکفورتر آلگماین سایتونگ در داخل ناتو تمایل برای برعهده گرفتن مسئولیت و نقش در عراق افزایش پیدا می‌کند.

مطلب دیگر در این زمینه، مقاله «بوش بوی نفت می‌دهد» نوشته عبدالمهدی مستکین مندرج در صفحه۷ همشهری دیپلماتیک مورخ ۱۸ مهر ۸۳ است که در آن اشاره می‌شود دولتمردان جمهوری خواه آمریکا ارتباط تنگاتنگی با کارتل‌های نفتی آمریکا دارند و یکی از اهداف اساسی ایالات متحده آمریکا از اشغال نظامی عراق، بدست گرفتن ابتکار عمل در تولید و تعیین قیمت نفت از طریق سیطره بر ذخایر استراتژیک نفت عراق بود. در همان روزهای اول اشغال عراق، نیروهای آمریکایی تنها مناطق نفتی را تحت حفاظت شدید خود قرار دادند. در واقع هدف آمریکاایجاد جایگزینی مناسب برای اوپک در منطقه خاورمیانه است. از این منظر به خوبی حضور ۵۰ ساله آمریکا در عراق قابل درک خواهد بود. در همین چارچوب گفته «برنت اسکورکرافت» مشاور امنیت ملی اسبق آمریکا مؤید این دیدگاه ایالات متحده خواهد بود: «مهم‌ترین هدف آمریکا از اشغال نظامی عراق بدست گرفتن شریان نفت و تضعیف و از بین بردن اوپک است.»

مطلب دیگر در این زمینه، گفتگو با عمادالدین باقی تحت عنوان «دموکراسی در خدمت منافع آمریکا» مندرج در روزنامه همشهری مورخ ۱۲ خرداد ۸۲ صفحه ۱۵ می‌باشد که به تحلیل اهداف آمریکا از حمله به عراق می‌پردازد که مهمترین آنها عبارتند از: ۱- نفت عراق، ۲- خاورمیانه بزرگ و تقویت اسرائیل در منطقه، ۳- امنیت انرژی.

به اعتقاد ایشان، گرچه مسأله نفت یا صلح خاورمیانه برای آمریکا استراتژیک است اما مسأله فوری‌تر و مهم‌تر از اینها در حال حاضر امنیت است و بعد از واقعه ۱۱ سپتامبر این مسأله امنیت در صدر قرار گرفت.

بالاخره آخرین مطلب، مقاله اینترنتی اسماعیل محمدی تحت عنوان «۳ «هدف سیاسی و اقتصادی آمریکا در جنگ با عراق» در سایت بنیاد اندیشه اسلامی ژوئن ۲۰۰۴ می‌باشد. به اعتقاد وی ایالات متحده فقط به نفت و انرژی عراق توجه ندارد بلکه این کشور مطامع اقتصادی گسترده‌ای را دنبال می‌کند که به مراتب فراتر و بیشتر از نفت عراق است. آمریکا تلاش می‌کند با کنترل دومین ذخیره نفتی دنیا، عرضه بازار جهانی نفت را کنترل و مدیریت نماید و با بهره‌برداری از منابع نفتی عراق، بخشی از هزینه جنگ آمریکا را تأمین نماید. این تسلط بر منابع نفتی عراق، چانه زنی‌های کشورهای عربی حامی آمریکا بویژه عربستان، قطر و امارات را در مناسبات انرژی بشدت کاهش دهد و علاوه بر این با بهره‌گیری از کردهای عراقی چانه زنی و قدرت تأثیرگذاری واشنگتن در مناسبات سیاسی با کشورهای منطقه بویژه ترکیه و سوریه افزایش یافته است. آخر اینکه کاهش شدید نفوذ اقتصادی اروپا و روسیه در خاورمیانه هدف دیگر کاخ سفید است که آمریکا تلاش می‌کند شاخص‌های اقتصادی (کسری بودجه، تراز حساب جاری، کاهش تراز سرمایه) خود را تقویت و از حالت رکود اقتصادی خارج نماید.

۵- منابع اینترنتی موجود در سایتهای مرتبط که بخشی از یافته‌های آن در پایان نامه مورد استفاده قرار گرفته است.

در نهایت در جمع‌بندی تحقیقات پیشین می‌توان اینگونه اذعان کرد که فقط تعدادی از مقالات و منابع اینترنتی اشاراتی محدود به مسأله آینده اوپک پس از جنگ آمریکا علیه عراق (۲۰۰۳) داشته‌اند و سایر منابع (کتب، پایان‌ نامه، تحقیقات آکادمیک) به صورت گذرا، غیر متمرکز و بسیار اندک و محدود به موضوع تحقیق فقط اشاره کرده‌اند و به همین جهت تحقیق مذکور می‌تواند در جهت رفع بخشی از کاستیها و خلاء‌های اطلاعاتی موجود مفید واقع شود.

۷-۱- روش تحقیق:

با توجه به اینکه تحقیق حاضر از مطالب موجود در مقالات، اخبار، کتب و اینترنت بدست آمده است، لذا تحقیق موجود توصیفی ـ تحلیلی و همچنین کتابخانه‌ای می‌باشد.

۸-۱- هدف تحقیق:

در مجموع  هدف‌های این تحقیق شامل دو دسته از اهداف می‌شود یک دسته از اهداف به مشارکت و تولید دانش علمی باز می‌گردد و دسته دیگر با نیازهای کاربردی و دستگا‌ه‌های اجرایی در ارتباط است (از آنجائی که ایران به عنوان یکی از اعضای اصلی اوپک به شمار می‌رود، بررسی‌های فوق می‌تواند قابل بهره‌برداری برای مجریان و سیاستگذاران نفتی کشورمان باشد)، که در این تحقیق هر دو مورد مطمح  نظر قرار می‌گیرد.

الف‌ـ هدف کلی:

هدف کلی این است که در این تحقیق به پیامدهای جنگ آمریکا علیه عراق (۲۰۰۳) و تأثیر آن بر آینده اوپک پرداخته شود.

ب‌ـ اهداف جزئی:

بررسی و شناخت زمینه‌ها و علل حمله آمریکا به عراق و تأثیر آن بر اوپک.

بررسی و شناخت عوامل مؤثر ناشی از حمله آمریکا به عراق بر روابط بین اعضای اوپک و جایگاه اوپک در بازار نفت جهانی.

شناخت اثرات و پیامد‌های ناشی از حمله آمریکا به عراق بر تثبیت نرخ جهانی دلار در مقایسه با یورو.

۹-۱- قلمرو تحقیق:

تحقیق حاضر به بررسی عملکرد آمریکا در عراق پرداخته و همچنین موقعیت اوپک و اعضای آن را بررسی خواهد کرد. بنابراین قلمروی تحقیق در حوزه عراق ـ آمریکا و تا حدودی حوزه خاورمیانه پس از یازده سپتامبر خواهد بود.

[۱]– سید رسول موسوی، «قدرت نفت» همشهری- دیپلماتیک، ش۲۴، ۱۸/۳/۸۳، ص ۲٫

[۲]– سیاوش دریابار، «بوش نفت نمی‌خواهد»، صبح و اقتصاد، ش ۷۸، ۲/۲/۹۳، ص۱۰٫

[۳]– «لقمه چرب (نفت آمریکا، نفت عراق و اوپک»، همشهری، سال دوم، ش ۲۸۳/۳۰۳۱، ۴/۲/۸۳، ص ۱۳٫

[۴]– سیاوش دریابار همان.

120,000 ریال – خرید

جهت دریافت و خرید متن کامل مقاله و تحقیق و پایان نامه مربوطه بر روی گزینه خرید انتهای هر تحقیق و پروژه کلیک نمائید و پس از وارد نمودن مشخصات خود به درگاه بانک متصل شده که از طریق کلیه کارت های عضو شتاب قادر به پرداخت می باشید و بلافاصله بعد از پرداخت آنلاین به صورت خودکار  لینک دنلود مقاله و پایان نامه مربوطه فعال گردیده که قادر به دنلود فایل کامل آن می باشد .

مطالب پیشنهادی:
  • مقاله اوپک و منافع ملی
  • برچسب ها : , , , , , , , , , , , , ,
    برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

    به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید

    جستجو پیشرفته

    پیوندها

    دسته‌ها

    آخرین بروز رسانی

      سه شنبه, ۲۶ دی , ۱۳۹۶
    اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
    wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط digitaliran.ir صورت گرفته است
    تمامی حقوق برایbankmaghaleh.irمحفوظ می باشد.